Dotychczas brakowało w Polsce regulacji, która gwarantowałaby stały dostęp do usług asystenckich w całym kraju. Podpisana ustawa, wprowadza asystencję osobistą finansowaną z budżetu państwa i realizowaną w każdym polskim powiecie.
Decyzję podejmie sam zainteresowany
W myśl ustawy, to sam beneficjent decyduje, w jakich czynnościach i w jakim czasie potrzebuje wsparcia. Otrzyma on również prawo wyboru zarówno samego asystenta, jak i podmiotu realizującego usługę – będzie mógł wskazać właściwy powiat lub organizację pozarządową wpisaną do specjalnego "Rejestru realizatorów".
Wsparcie będzie przyznawane na okres od 1 roku do 5 lat. Jego miesięczny wymiar zależeć będzie od indywidualnej oceny potrzeb i wyniesie od 20 do 240 godzin (w okresie przejściowym limit maksymalny ustalono na 200 godzin w 2028 roku oraz 220 godzin w 2029 roku). Niewykorzystane w danym miesiącu godziny nie przepadną – będzie można je przenosić na kolejne miesiące w ramach roku kalendarzowego, do wysokości dwukrotności miesięcznego limitu.
Asystenci będą musieli przejść obowiązkowe szkolenia, będą objęci superwizją, a po specjalistycznym instruktażu zyskają uprawnienia do wykonywania określonych czynności medyczno-pielęgnacyjnych. Z kolei w przypadku zaplanowanej nieobecności asystenta realizator będzie zobowiązany przedstawić użytkownikowi co najmniej dwóch kandydatów na zastępstwo.
Kto i na jakich zasadach skorzysta z pomocy?
System obejmie w pierwszej kolejności osoby dorosłe w wieku od 18 do 65 lat, które posiadają ostateczną decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów. Osoby, które nabędą prawo do asystencji przed ukończeniem 65. roku życia, zachowają je aż do końca okresu, na jaki wsparcie zostało przyznane.
Od 1 stycznia 2030 roku program zostanie rozszerzony o młodzież w wieku 13–17 lat, której przysługiwać będzie od 20 do 80 godzin asystencji miesięcznie. Aby uniknąć przerwy we wsparciu przy wchodzeniu w dorosłość, nieletni korzystający z usługi będą mogli wnioskować o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia już po ukończeniu 16. roku życia.
W Polsce powstanie nowy zawód
Resort szacuje, że regulacja odciąży około 500 tysięcy opiekunów, w większości kobiet, które z powodu konieczności sprawowania opieki nad bliskimi musiały zrezygnować z aktywności zawodowej. Ministerstwo przekonuje, iż zarówno oni, jak i same osoby z niepełnosprawnościami, zyskają możliwość powrotu na rynek pracy.
- To szansa dla rynku pracy na pozyskanie nowych pracowników - zarówno osób z niepełnosprawnościami, jak i ich opiekunów - zaznacza ministerstwo.
Nowe przepisy profesjonalizują również sam zawód asystenta osobistego. Osoby wykonujące tę pracę zostaną objęte kontraktem trójstronnym, gwarantującym m.in. 26 dni płatnego urlopu oraz okresy wypowiedzenia analogiczne do umowy o pracę na czas nieokreślony.
Harmonogram wdrażania wsparcia
System ma być uruchamiany etapami:
- Grudzień 2027 r. – start naboru wniosków dla dorosłych z poziomem potrzeby wsparcia wynoszącym co najmniej 90 punktów (po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia ustawy).
- Kwiecień 2028 r. – rozpoczęcie realizacji usług asystencji dla pierwszej grupy uprawnionych.
- Maj 2028 r. – otwarcie naboru wniosków dla dorosłych posiadających decyzję na poziomie co najmniej 85 punktów.
- Wrzesień 2028 r. – uruchomienie wsparcia dla grupy z progiem od 85 punktów.
- Styczeń 2030 r. – włączenie do systemu młodzieży w wieku 13–17 lat.
Czego zabrakło w nowej ustawie?
Nowe przepisy skrytykowała między innymi Rzecznik Praw Obywatelskich. Sylwia Gregorczyk-Abram przekonuje, że niepokojące jest zaproponowanie, aby asystencja wchodziła w życie stopniowo w stosunku do kolejnych grup potencjalnych beneficjentów.
- Wprowadzenie rozwiązania przewidującego 5-letni okres wdrażania asystencji dla wąskiej grupy osób z niepełnosprawnościami w sytuacji, w której społeczność osób z niepełnosprawnościami oczekuje na zakończenie prac nad projektem ustawy niemal 5 lat, uważam za trudne do przyjęcia - napisała w uwagach przesłanych do parlamentu.
Wątpliwości RPO budzi także umożliwienie skorzystania z asystencji osobistej wyłącznie osobom pomiędzy 13. a 65. rokiem życia.
Sylwia Gregorczyk-Abram podkreśla także, że zadecydowano o wycofaniu szeregu regulacji, które były wskazywane jako zgodne z Konwencją o prawach osób z niepełnosprawnościami. Wskazuje, że możliwość samozatrudnienia i szerokiego wyboru osoby asystenta osobistego została zredukowana do możliwości wskazania osoby asystenta spośród kandydatów znajdujących się w rejestrze lub zwrócenie się o wytypowanie trzech kandydatów i dokonanie wyboru jednego spośród nich. RPO zauważa, że stanowi to krok wstecz względem standardów wynikających z unijnej konwencji.
Krytycy nowych regulacji wskazują także na zbyt wysoki próg punktowy, który muszą osiągnąć osoby z niepełnosprawnością by otrzymać wsparcie, dla wielu jest on nie do osiągnięcia.
Komentarze (0)