Co powstanie na stacji Gnieźnieńskiej Kolei Wąskotorowej?
Stacja Gniezno Wąskotorowe przy ul. Wrzesińskiej 2 może wkrótce przestać być wyłącznie miejscem związanym z przejazdami kolejki. Powiat Gnieźnieński chce nadać historycznej infrastrukturze nowe funkcje, jednocześnie zachowując jej kolejowy charakter.
Pomysł jest związany z przygotowywaniem projektu do Funduszy Norweskich 2021–2028, w ramach naboru prowadzonego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Maksymalna kwota dofinansowania może wynieść 3,5 mln euro, czyli około 14,85 mln zł, przy poziomie dofinansowania sięgającym 85 proc. wartości projektu.
Pierwsze koncepcje i wizualizacje zaprezentowano podczas briefingu prasowego na stacji Gniezno Wąskotorowe. Jednocześnie rozpoczęły się konsultacje społeczne dotyczące przyszłości tego miejsca.
I właśnie tutaj pojawia się najważniejszy element całego przedsięwzięcia. Nie wszystko zostało jeszcze przesądzone.
Powiat chce poznać opinie mieszkańców, specjalistów i miłośników kolei. Chodzi o odpowiedź na pytanie, jak wykorzystać dawną infrastrukturę Gnieźnieńskiej Kolei Wąskotorowej, aby służyła nie tylko turystyce, ale również edukacji, kulturze i lokalnej społeczności.
Mieszkańcy zdecydują, jak wykorzystać historyczną stację
Konsultacje społeczne mają pomóc w wypracowaniu pomysłów na nowe funkcje stacji. Organizatorzy chcą, aby przyszłe zagospodarowanie miejsca łączyło ochronę dziedzictwa kolejowego z nowoczesnymi funkcjami społecznymi i edukacyjnymi.
To ważne, ponieważ stacja przy ul. Wrzesińskiej nie jest zwykłym fragmentem miejskiej infrastruktury. Jest częścią historii kolei, przemysłu i transportu w Gnieźnie.
Wśród najważniejszych pytań znajduje się więc nie tylko to, co wybudować lub wyremontować, ale przede wszystkim – jak sprawić, żeby miejsce rzeczywiście zaczęło żyć.
Czy powinno powstać tam miejsce poświęcone historii kolei? Przestrzeń edukacyjna? Miejsce spotkań? Atrakcje dla turystów i rodzin? A może funkcje, których dziś jeszcze nikt nie zaproponował?
To właśnie na takie pytania mają odpowiedzieć konsultacje.
Pierwsze spotkanie zaplanowano na 11 października o godz. 11:00 na stacji Gniezno Wąskotorowe przy ul. Wrzesińskiej 2. Konsultacje potrwają do końca października.
Dla mieszkańców Gniezna jest to więc okazja, by mieć wpływ na to, jak w przyszłości będzie wyglądało jedno z najbardziej charakterystycznych kolejowych miejsc w mieście.
Nawet 14,85 mln zł na nowe życie Gnieźnieńskiej Kolei Wąskotorowej
Planowana modernizacja ma być realizowana przy wykorzystaniu Funduszy Norweskich 2021–2028. W przypadku uzyskania dofinansowania projekt może otrzymać nawet 3,5 mln euro.
To znacząca kwota, która daje możliwość nie tylko odświeżenia istniejącej infrastruktury, ale również stworzenia nowej, atrakcyjnej przestrzeni związanej z dziedzictwem Gniezna i regionu.
Ważne jest przy tym zachowanie autentycznego charakteru stacji. Wąskotorówka ma bowiem coś, czego nie da się łatwo odtworzyć w nowym budynku – historię sięgającą XIX wieku.
I właśnie ta historia sprawia, że warto przyjrzeć się bliżej temu, czym właściwie była i jest Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa.
Gnieźnieńska wąskotorówka ma ponad 100 lat historii
Dzisiaj niewielki pociąg poruszający się po wąskich torach może kojarzyć się przede wszystkim z atrakcją turystyczną. Dawniej koleje wąskotorowe były jednak niezwykle ważnym środkiem transportu.
Ich podstawową zaletą była możliwość stosunkowo taniego budowania linii kolejowych. Wąski tor pozwalał ograniczyć koszty budowy i ułatwiał prowadzenie trasy w trudniejszym terenie.
W przypadku Gnieźnieńskiej Kolei Wąskotorowej stosowano ostatecznie rozstaw szyn 750 mm. To mniej niż w przypadku kolei normalnotorowej, gdzie standardem jest 1435 mm.
Mniejsze lokomotywy i wagony oznaczały niższe koszty infrastruktury. Wąskotorówki doskonale sprawdzały się więc tam, gdzie budowa pełnowymiarowej linii kolejowej byłaby nieopłacalna.
Mogły przewozić ludzi, płody rolne, towary i surowce. Łączyły wsie z miastami, zakłady przemysłowe z siecią kolejową i miejsca produkcji z odbiorcami.
Gnieźnieńska kolej również zaczynała swoją historię jako kolej o znaczeniu gospodarczym.
Wszystko zaczęło się od cukrowni w Balcerowie
Historia gnieźnieńskiej wąskotorówki jest związana z rozwojem przemysłu cukrowniczego.
W 1881 roku w majątku Balcerowo, który obecnie znajduje się w granicach Gniezna, powstała cukrownia. Dwa lata później przedsiębiorcy zdecydowali się na budowę kolei przemysłowej.
Początkowo miała ona rozstaw 900 mm i łączyła cukrownię z bocznicą kolei normalnotorowej. Kolej miała przede wszystkim ułatwiać transport związany z działalnością zakładu.
Z czasem zaczęto jednak rozbudowywać sieć.
Powstała między innymi 18-kilometrowa linia prowadząca do Odrowąża, którą transportowano płody rolne przeznaczone do przerobu w cukrowni.
Kolej, która początkowo była narzędziem przemysłowym, zaczęła więc stopniowo nabierać znaczenia dla całego regionu.
Zmiana właściciela i narodziny kolei powiatowej
W 1893 roku powiat witkowski odkupił linię kolejową. Rok później została ona udostępniona do użytku publicznego.
Zmiana właściciela oznaczała również modernizację kolei. Zmieniono rozstaw torów na 600 mm.
Powodów było kilka. Jednym z nich były względy ekonomiczne – utrzymanie takiej kolei było znacznie tańsze niż utrzymanie kolei normalnotorowej. Nie bez znaczenia było również położenie Witkowa w pobliżu ówczesnej granicy z Imperium Rosyjskim.
Witkowska Kolej Powiatowa oficjalnie rozpoczęła działalność w 1896 roku.
To właśnie wtedy rozpoczął się kolejny etap historii sieci, która w następnych dekadach miała wielokrotnie zmieniać swój zasięg, funkcje i właścicieli.
Kolejka docierała coraz dalej. Powidz, Anastazewo i granica z Rosją
Kolejne lata przyniosły rozbudowę sieci. Tory dotarły między innymi do Powidza i Anastazewa.
Znaczenie Anastazewa było szczególne. Po stronie rosyjskiej kolej prowadziła dalej, między innymi w kierunku Gosławic. Anastazewo stało się więc stacją graniczną.
Powstało także połączenie z linią kolei wrzesińskiej.
W ten sposób lokalna kolej przemysłowa przekształciła się w rozbudowany system transportowy, który łączył wiele miejscowości i pełnił zarówno funkcje gospodarcze, jak i pasażerskie.
Kolej miała również znaczenie strategiczne.
I wojna światowa. Kolej wykorzystywana przez wojsko
Podczas I wojny światowej sieć wąskotorowa była wykorzystywana również do celów militarnych.
Jej tory sięgały wówczas aż w okolice Konina. Takie znaczenie nie było przypadkowe – wąskotorówki, dzięki stosunkowo łatwej budowie i możliwości prowadzenia torów w miejscach trudno dostępnych dla kolei normalnotorowej, mogły być bardzo przydatne podczas działań wojennych.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości rozpoczął się kolejny etap rozwoju i remontów.
W 1927 roku, po likwidacji powiatu witkowskiego, kolej przeszła pod zarząd powiatu gnieźnieńskiego.
Wówczas Gnieźnieńska Kolej Powiatowa miała łącznie 64,1 km długości.
To był jeden z najważniejszych momentów w historii gnieźnieńskiej wąskotorówki.
II wojna światowa i przejęcie przez PKP
Wybuch II wojny światowej ponownie zmienił funkcjonowanie kolei. Sama infrastruktura nie została jednak zniszczona w takim stopniu, aby uniemożliwić jej dalszą działalność.
Po zakończeniu wojny kolej stosunkowo szybko wznowiła funkcjonowanie.
W 1949 roku Gnieźnieńska Kolej Powiatowa została włączona do PKP i połączona organizacyjnie z koleją we Wrześni.
Kilka lat później nastąpiła kolejna istotna zmiana.
W 1957 roku rozstaw szyn zmieniono na 750 mm.
I właśnie taki rozstaw jest związany z kolejką, którą znamy dzisiaj.
Samochody zaczęły odbierać pasażerów wąskotorówce
Przez lata Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa była ważnym środkiem transportu dla mieszkańców regionu.
Pociąg nie był wtedy atrakcją turystyczną. Dla wielu osób był po prostu sposobem na dotarcie do pracy, szkoły, urzędu czy sąsiedniej miejscowości.
Z czasem sytuacja zaczęła się jednak zmieniać.
Rozwój transportu samochodowego, a przede wszystkim coraz większa popularność autobusów, sprawił, że liczba pasażerów kolei systematycznie spadała.
W 1976 roku zamknięto ruch we Wrześni.
W latach 80. ograniczano również liczbę połączeń na trasie Gniezno–Powidz. Pasażerowie coraz częściej wybierali szybsze autobusy PKS.
Ostatecznie regularny ruch pasażerski na trasie Gniezno–Anastazewo zakończył się w 1987 roku.
Wydawało się, że historia kolei może dobiegać końca.
Tak się jednak nie stało.
Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa wróciła na tory
Po latach przerwy nastąpiła próba przywrócenia kolejki do życia.
3 lipca 1999 roku reaktywowano ruch pasażerski.
Tym razem wąskotorówka zaczęła pełnić przede wszystkim funkcję turystyczną i rekreacyjną.
To zupełnie inna rola niż ta, którą pełniła w XIX i XX wieku, ale właśnie dzięki temu kolej mogła przetrwać.
W 2003 roku Gnieźnieńska Kolej Dojazdowa została przekazana przez PKP Starostwu Powiatowemu w Gnieźnie.
Od tego czasu samorząd powiatowy stał się jednym z najważniejszych podmiotów odpowiedzialnych za jej dalsze funkcjonowanie.
Z Gniezna w stronę Powidza. Dziś trasa jest znacznie krótsza
Dawna sieć była zdecydowanie większa niż obecnie.
Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa łączyła niegdyś Pierwszą Stolicę Polski między innymi z Niechanowem, Witkowem, Powidzem i Anastazewem.
Dziś pociągi nie docierają już tak daleko.
Ze względów technicznych kolejka funkcjonuje na znacznie krótszym odcinku. W sezonie letnim uruchamiane są przejazdy na trasie ze stacji Gniezno Wąskotorowe przy ul. Wrzesińskiej do Jelonka, położonego tuż za granicami Gniezna.
Kolejka jest również wykorzystywana podczas wydarzeń okolicznościowych.
I właśnie turystyka stała się jej nowym życiem.
Nie tylko pociąg. Wąskotorówka staje się atrakcją turystyczną
Dzisiaj przejazd Gnieźnieńską Koleją Wąskotorową jest przede wszystkim podróżą w przeszłość.
Niewielkie wagony, charakterystyczna lokomotywa, wąskie tory i historyczna infrastruktura sprawiają, że kolejka ma zupełnie inny charakter niż współczesny transport kolejowy.
W ostatnich latach podejmowano również działania mające zwiększyć atrakcyjność kolejki. Współpraca samorządu powiatowego z samorządem województwa pozwoliła między innymi na modernizację części infrastruktury i rozwój dodatkowych atrakcji.
Pojawiły się również drezyny rowerowe, które stały się kolejnym sposobem na poznawanie dawnej trasy kolejowej.
W sezonie letnim organizowane są przejazdy rozkładowe oraz wydarzenia skierowane między innymi do rodzin z dziećmi i miłośników kolejnictwa.
Teraz kolej na stację w Gnieźnie
Historia Gnieźnieńskiej Kolei Wąskotorowej pokazuje, jak bardzo zmieniała się jej funkcja.
Najpierw była elementem infrastruktury związanej z cukrownią w Balcerowie. Później stała się koleją powiatową, ważnym środkiem transportu dla mieszkańców regionu, koleją wykorzystywaną w czasie działań wojennych, a następnie częścią PKP.
Dziś jest przede wszystkim zabytkiem techniki, atrakcją turystyczną i ważnym elementem dziedzictwa Gniezna.
Teraz podobną przemianę może przejść także sama stacja przy ul. Wrzesińskiej.
Planowana inwestycja daje szansę na stworzenie miejsca, w którym historia spotka się ze współczesnością. Nie chodzi wyłącznie o odnowienie budynków czy infrastruktury. Równie ważne będzie nadanie stacji funkcji, dzięki którym będzie mogła służyć mieszkańcom także poza sezonem przejazdów kolejki.
Dlatego rozpoczynające się konsultacje są istotnym elementem całego projektu.
Co powinno powstać na stacji Gnieźnieńskiej Kolei Wąskotorowej? Miejsce spotkań, przestrzeń edukacyjna, ekspozycja poświęcona historii kolei, atrakcje dla turystów, a może coś zupełnie innego?
Na razie nie ma jednej ostatecznej odpowiedzi.
Jest za to historyczna stacja, możliwość zdobycia kilkunastu milionów złotych z Funduszy Norweskich i – po raz pierwszy od dawna – szansa na stworzenie dla gnieźnieńskiej wąskotorówki zupełnie nowego rozdziału.
A tym razem współautorami tego rozdziału mogą być również sami mieszkańcy.
Konsultacje społeczne – kiedy
(konsultacje społeczne dotyczące przyszłości stacji potrwają do końca października) |
źródła: gniezno.eu, tupowstalapolska.pl, gov.pl
Komentarze (0)